W polskim systemie prawnym od 2023 roku funkcjonuje instytucja, która zrewolucjonizowała myślenie o sukcesji i ochronie majątku – fundacja rodzinna. Rozwiązanie to stało się wyczekiwaną odpowiedzią na potrzeby przedsiębiorców, którzy chcą zapewnić ciągłość swoim firmom bez ryzyka ich rozdrobnienia po śmierci założyciela.
Sukcesja zamiast tradycyjnego spadku
Fundacja rodzinna jest definiowana jako osoba prawna służąca gromadzeniu majątku i zarządzaniu nim w celu zapewnienia środków dla osób bliskich. W przeciwieństwie do tradycyjnego prawa spadkowego, pozwala ona fundatorowi na bardzo elastyczne ukształtowanie zasad sukcesji, w tym określenie warunków i terminów wypłat dla beneficjentów. Dzięki temu firma rodzinna może trwać przez pokolenia, unikając konfliktów między spadkobiercami, które mogłyby doprowadzić do paraliżu decyzyjnego lub wyprzedaży majątku.
Kto tworzy fundację i kto z niej korzysta?
Kluczowymi postaciami w tej strukturze są fundator oraz beneficjent:
- Fundator: Musi to być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. To on przekazuje majątek na fundusz założycielski (minimum 100 000 zł) i określa statutowe cele fundacji.
- Beneficjent: Osoba fizyczna lub organizacja pozarządowa, która zgodnie ze statutem otrzymuje od fundacji świadczenia. Co istotne, fundator może być jednocześnie beneficjentem, łącząc rolę twórcy z rolą uprawnionego do czerpania zysków.
Formalności i struktura organów
Choć proces założenia fundacji może wydawać się skomplikowany, niejednokrotnie eksperci oceniają go jako przejrzysty. Wymaga on sporządzenia aktu założycielskiego lub testamentu w formie aktu notarialnego, ustalenia statutu oraz wpisu do specjalnego rejestru prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Rejestr ten jest jawny, ale – co ważne dla prywatności fundatorów – niedostępny w internecie.
Fundacja działa poprzez swoje organy: zarząd (reprezentuje fundację i realizuje świadczenia), zgromadzenie beneficjentów (zatwierdza sprawozdania) oraz opcjonalną radę nadzorczą. Rada nadzorcza staje się organem obowiązkowym jedynie w sytuacji, gdy liczba beneficjentów przekroczy 25 osób.
Korzyści podatkowe i kwestia zachowku
Jednym z najsilniejszych argumentów za powołaniem fundacji są preferencje podatkowe. Fundacja rodzinna co do zasady płaci 15% CIT dopiero w momencie przekazywania świadczeń beneficjentom. Jeśli beneficjentami są osoby z tzw. grupy zero (najbliższa rodzina fundatora), są one zwolnione z podatku PIT od otrzymanych świadczeń. Pozostałe osoby z pierwszej i drugiej grupy podatkowej zapłacą 10% PIT, a osoby niespokrewnione 15%.
Ważnym aspektem jest również zachowek. Fundacja nie eliminuje całkowicie obowiązku jego zapłaty, ale pozwala na modyfikację zasad: odroczenie płatności, rozłożenie na raty, a nawet obniżenie wysokości zachowku, jeśli uzasadnia to sytuacja majątkowa stron.
Podsumowując, fundacja rodzinna to nowoczesne narzędzie, które pozwala oddzielić sferę biznesową od prywatnej, gwarantując, że dorobek życia nie zostanie zaprzepaszczony w procesie dziedziczenia. Fundator buduje strukturę, która trzyma kapitał w jednym „korycie rzeki”, pozwalając mu bezpiecznie płynąć i zasilać kolejne pokolenia beneficjentów. Zapewne dlatego mimo początkowych niejasności rozwiązanie to coraz bardziej zyskuje na popularności.
Zadanie publiczne jest współfinansowane ze środków otrzymanych od Powiatu Poznańskiego